Utwory wyrażone obrazem zawsze uatrakcyjniają treść, jednak określenie, które z nich są bezpieczne w użyciu, może nastręczać trudności. W dobie popularyzacji sztucznej inteligencji (AI) sytuacja ta staje się jeszcze bardziej skomplikowana. Niemniej jednak, kluczowe jest posiadanie wiedzy, jak legalnie korzystać z takich utworów w sieci, aby uniknąć naruszenia autorskich praw majątkowych i osobistych.

Spis treści

• Utwory wyrażone obrazem a prawo autorskie
• Wytyczne dotyczące korzystania z utworów wyrażonych obrazem w Internecie
• Rodzaje utworów wyrażonych obrazem wykorzystywanych w Internecie

Utwory wyrażone obrazem a prawo autorskie

Prawo autorskie oznacza wyłączne prawa do utworów, które powstają od momentu ich ustalenia. Aby obiekt stworzony przez człowieka podlegał ochronie prawnoautorskiej, musi stanowić utwór – czyli każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze (w dziedzinie literatury, nauki lub sztuki), ustalony w jakiejkolwiek postaci. Ochroną prawnoautorską objęty jest wyłącznie sposób wyrażenia (utwór), nie są natomiast chronione same idee [koncepcje / pomysły], procedury, metody i zasady działania. Prawa te skutecznie chronią autorskie prawa osobiste [w tym prawo do autorstwa i nienaruszalności treści] oraz autorskie prawa majątkowe [w tym interesy prawne i ekonomiczne twórcy].

Dowiedź się czym jest prawo autorskie?

Ochrona prawnoautorska przysługuje każdemu utworowi wyrażonemu obrazem od momentu jego ustalenia. Prawa te służą ochronie utworów wizualnych, takich jak utwory fotograficzne, plastyczne, graficzne oraz inne formy sztuk wizualnych, przyznając twórcy wyłączne prawo do korzystania z utworu, rozporządzania nim oraz do dokonywania jego modyfikacji (opracowań). Prawo autorskie jest niezbędne, aby twórcy mogli kontrolować eksploatację swoich dzieł oraz mieć zapewnione, że ich wkład twórczy zostanie należycie uznany i objęty ochroną. Choć fundamentalne zasady prawa autorskiego pozostają niezmienne, jego regulacje i stosowanie podlegają ciągłej adaptacji w odpowiedzi na rozwój technologiczny oraz potrzeby społeczne.

Dowiedź się dlaczego warto chronić prawa autorskie i prawa pokrewne?

Wytyczne dotyczące korzystania z utworów wyrażonych obrazem w Internecie

Każdy, kto korzysta z utworów wizualnych w sieci, ma obowiązek przestrzegania przepisów prawa autorskiego w celu uniknięcia odpowiedzialności prawnej (w tym cywilnej i karnej). Korzystając z takich utworów, w szczególności do celów komercyjnych lub marketingowych, należy zawsze:

• Nabyć odpowiednie licencje [umowy licencyjne] lub uzyskać stosowne zezwolenia.
• Przestrzegać warunków korzystania [regulaminów / warunków licencyjnych] związanych z danym utworem.
• Zachować szczególną ostrożność przy powoływaniu się na instytucję dozwolonego użytku. W razie wątpliwości należy skonsultować się z radcą prawnym lub adwokatem.
• Podejmować próby uzyskania bezpośredniej zgody od podmiotu uprawnionego z tytułu autorskich praw majątkowych [właściciela praw autorskich].

Rodzaje utworów wyrażonych obrazem wykorzystywanych w Internecie:

Utwory należące do domeny publicznej (brak ograniczeń prawnoautorskich): Utwory znajdujące się w domenie publicznej mogą być wolno eksploatowane bez żadnych ograniczeń wynikających z autorskich praw majątkowych. Korzystanie z takich utworów nie wymaga uzyskiwania zezwolenia ani – z perspektywy majątkowej – oznaczania autorstwa, co czyni je niezwykle użytecznymi elementami wizualnymi. Przed wykorzystaniem darmowych materiałów należy zweryfikować, czy zostały one oznaczone znakiem domeny publicznej „1.0” lub uniwersalnym oświadczeniem o przekazaniu do domeny publicznej „CC0 1.0”. Takie oznaczenie gwarantuje, że z utworu można korzystać bez ograniczeń majątkowych. Weryfikacja dla polskiego użytkownika: W polskim prawie autorskie prawa osobiste (w tym prawo do autorstwa i oznaczenia utworu swoim nazwiskiem) są nieograniczone w czasie i niepodlegają zrzeczeniu się. Dlatego nawet przy korzystaniu z domeny publicznej w Polsce, dobrą praktyką (i wymogiem osobistych praw autorskich) jest podanie autora, o ile jest znany.

Utwory na licencjach Creative Commons: Creative Commons to organizacja typu non-profit, która udostępnia darmowe wzorce umów licencyjnych (licencji), pozwalające twórcom na udostępnianie swoich utworów do publicznego użytku przy jednoczesnym zachowaniu określonej kontroli nad nimi. Licencje Creative Commons uprawniają do korzystania z utworów na ściśle określonych warunkach, które definiują dozwolony sposób ich eksploatację. Istnieją różne typy tych licencji – niektóre zezwalają na wykorzystanie komercyjne, inne zaś zabraniają tworzenia utworów zależnych (modyfikacji). Warunkiem koniecznym do zachowania ważności licencji jest zawsze wskazanie pierwotnego twórca utworu.

Zdjęcia stockowe (płatne banki zdjęć): Nabycie licencji na komercyjne wykorzystanie zdjęć z licencjonowanych źródeł (tzw. banków zdjęć lub stocków) uprawnia do eksploatacji utworów na wiele sposobów określonych w umowie. Należy jednak pamiętać, że poszczególne platformy stosują zróżnicowane modele licencyjne, w związku z czym konieczne jest wnikliwe zapoznanie się z warunkami umowy licencyjnej.

Własne utwory fotograficzne i graficzne: Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zawsze korzystanie z utworów stworzonych samodzielnie. Jako podmiot uprawniony z tytułu autorskich praw majątkowych i osobistych do tych utworów, możesz nimi swobodnie rozporządzać, modyfikować je, rozpowszechniać, a także dokonywać ich sprzedaży. Eksploatacja własnych utworów całkowicie eliminuje ryzyko prawne związane z naruszeniem praw osób trzecich.

Materiały z mediów społecznościowych: Materiały (w tym zdjęcia i grafiki) zamieszczane w mediach społecznościowych stanowią przedmiot praw osób, które je opublikowały (o ile są ich twórcami lub posiadają do nich prawa). Przed wykorzystaniem takiego utworu w projektach komercyjnych lub strukturach content marketingowych bezwzględnie wymagane jest uzyskanie zgody autora. Jest to działanie podyktowane nie tylko etyką biznesu, ale przede wszystkim koniecznością prawną w celu uniknięcia roszczeń z tytułu naruszenia praw autorskich.

Utwory generowane przez sztuczną inteligencję (AI): Współczesne technologie generatywnej sztucznej inteligencji, takie jak DALL-E, czy Nano Banana umożliwiają tworzenie obrazów na podstawie wprowadzonych instrukcji tekstowych. Należy jednak pamiętać, że choć utwory te powstają na podstawie Twojego pomysłu, ich status prawny (w kontekście możliwości przyznania im ochrony prawnoautorskiej oraz praw własności do nich) nie został jeszcze jednoznacznie uregulowany. Rekomenduje się wyraźne oznaczanie, że dany materiał został wygenerowany przy użyciu AI, zwłaszcza w przypadku jego publicznego udostępniania. W polskim prawie utworem może być wyłącznie przejaw działalności człowieka. Grafiki wygenerowane czysto przez AI nie stanowią utworu w rozumieniu polskiej ustawy o prawie autorskim i nie podlegają standardowej ochronie, chyba że wkład człowieka w ich modyfikację lub unikalne zestawienie miał charakter twórczy.

Pliki formatu GIF (Gify): Pomimo powszechnego wykorzystywania plików GIF w komunikacji internetowej, ich status prawny bywa skomplikowany. Z punktu widzenia oceny legalności (w oparciu o zasady dozwolonego użytku), każdy przypadek należy analizować indywidualnie, badając m.in. cel i charakter użycia. Najlepszą praktyką jest tworzenie własnych plików GIF lub korzystanie z platform, które zapewniają klarowne warunki licencyjne i autoryzowane pozwolenia na ich eksploatację.

Potrzebujesz dodatkowych informacji? 

Jeżeli interesuje Cię doradztwo prawne bądź konsultacje z zakresu prawa własności intelektualnej, zapoznaj się z dodatkowymi materiałami dotyczącymi legalnego korzystania z utworów wyrażonych obrazem w Internecie.